11 Ekim 2010 Pazartesi

Kayrak Taşı


Çilek taşı ile ilgili yazımızda da bahsettiğim gibi aslında çilek taşı ve kayrak aynı taş ocaklarından çıkan taşlar. Mumcular ile Kızılağaç arasında kalan Çilek Mevkii ve Alazeytin Mevkiinde birçok Kayrak ve Çilek taşı ocağı var. Eylül ayı boyunca yıllık tatilimizi tesisat revizyonu, tesviye betonu, seramik kaplama gibi işlerle geçirirken bir yandan da evin etrafındaki alanların düzenlenebilmesi için kayrak kaplama işlerini yapmak istedik. Kayrakla kaplanan alanlar aynı zamanda bitkilendireceğimiz alanların çerçevesi olacağı için bu iş yapılmadan bitkilendirmeyi yapamıyoruz. Sonunda iyi bir Kayrak ustası bularak bu işe girişiyoruz.
Kayrak taşının ülkemizin çeşitli yörelerinden çıkan birçok çeşidi var, Denizli Kayrağı, Muğla Kayrağı, Bodrum Kayrağı gibi. İnce katmanlar halinde çıkarılan bu taşlar çok değişik renklerde olabiliyor. Biz doğal olarak en yakındaki ocaklardan gelecek Bodrum kayrağını tercih ediyoruz. Bu taşın özellikle sarı renklisini  almasını ve kullanmasını ustamızdan özellikle rica ediyoruz. Kayraklarımız Alazeytin'deki bir kayrak ocağından geliyor.


Kayrak yapılacak alanların sınırları belirlendikten sonra arazideki eğimi ve yamuklukları düzeltmek ve döşenecek kayrağa düz bir zemin oluşturmak için dolgu malzemesi kalıbın içerisine dolduruluyor. Neyse ki bolca taşımız var araziden toplanmış, inşaattan çıkan molozları ve irili ufaklı taşları bu amaç için kullanıyor ustamız. Bir taraftan da bahçe taştan temizlenmiş oluyor böylece. Taşlarla düzeltilen ve yükseltilen zemine daha sonra kırılmaları önlemek için kafes demirli ince bir beton atmak gerekiyor. Bunu yapmazsak ileride kaymalar nedeniyle kayrak kaplanan alanda çatlaklar oluşabilir.  Dar yürüyüş yolları gibi alanlarda çok gerekmeyen bu demirli beton uygulaması geniş alanlara kayrak taşı döşüyorsanız bir zorunluluk haline geliyor.


Beton bir gece bekledikten sonra üzerine kayrak döşenmesine başlanılabiliyor. Kayrak döşemek, hele hakkıyla döşemek tecrübe ve ustalık gerektiriyor. Yukarıdaki resimde kenarlarda görülen demir profiller mastar ve kontrollü bir eğim oluşturmak için sabitlenmiş durumda. Konan her kayrak taşının ortadaki aluminyum profil ile istenile yüksekliğe gelip gelmediği kontrol ediliyor. Yüksek ise çekicin tahta sapı ile vurularak gömülüyor veya alçakta kalıyorsa altı harç ile besleniyor. Böylece olabildiğince düzgün bir alan elde ediyoruz. Tabi her usta bunu yapar diye bir şart yok. İyisine rastlarsanız bunu yapacaktır veya siz bunu istemelisiniz. Usta bu konuda yaşanmış bir olay da anlatıyor, başka bir Kayrak ustasına işe başlamadan önce iş sahipleri sıkıca tembihler, bahçe yıkandığı zaman su kapının önünde toplanmasın aksın gitsin o da tamam demiş. Ama ilk yağmurda kapının önü göl, usta bu ne.?! O birşey değil demiş, süpürürsünüz gider. İşin yapılması sırasında bu ortak espri haline geliyor. Su birikirse süpürürüz gider.!
Kayraklar ile dengeli bir desen oluşturmak ise tamamen kişisel beceri ve tecrübenin ürünü. Fazla derz aralığı kalmamalı, girinti ve çıkıntılar birbirine uyumlu girişimler yapmalı. Sürekli başında durduğum bu çalışmanın yapan için çok yorucu olduğunu söyleyebilirim. Sürekli yere eğilmiş, oturmuş, dizleriniz üzerine çömelmiş durumda çalışmak hiç kolay değil. Sabır ve gayretle çalışmak gerekiyor güzel bir sonuç için.


Döşenen alanın genişlemesi ile mastar profiller yer değiştiriyor ve dün döşenen taşlardan hiza alınıyor.
Bu alan evimizin önünde geniş bir avlu olacak. Alt bahçeden gelen merdiven ve rampa köprü, sağa ve sola gidecek yollar nedeniyle bu alanın bu şekilde kullanımı biraz zorunluluk olarak ortaya çıkıyor. Yaklaşık 35 m2'lik bir alan. Artık nasıl değerlendirileceğine sonra karar verilecek. Taşların döşenmesi iki gün alıyor.Daha kısa zamanda da yapılabilir ama titiz bir işçilik ile iki gün sıkı bir çalışma gerektiriyor. Usta kayrakları getirdiğinde kendisine küçük taşlar getirmişsin diye sitemde bulunmuştum. O da bana büyük taşların yamuk olabildiğini eninde sonunda kırmak durumunda kalacağımızı söylemişti ama ben gene de büyük taşlar istemiştim. Döşerken haklı olduğu ortaya çıktı. Eğer yamukluklara aldırmazsanız büyük taşları koyabilirsiniz rastgele ama bu durumda döşeme yaptığınız alanda kambur veya çukur bölümler oluşuyor ve mecburen çekici vurup yamuk taşları kırmak, bölmek durumunda kalıyoruz. Usta haklı çıkıyor ama beni de kırmayıp olabildiğince düzgün ve büyük taşları koymaya çalışıyor.


Taş kaplama işi bitince derz dolgusu yapılacak ama bunun için en az bir gün geçmesi ve güneşli ya da en azından nemsiz bir hava durumu gerekiyor. (Çiğ veya Yağmur olmayacak) Yağan yağmur bu işin yapılmasını ertesi güne bırakıyor. Derz olarak kullanılacak harcın malzemesi elenmiş ince kum ve bol çimento. Elenmiş ince kum ve çimento birebir oranda karıştırılarak inşaat tabiri ile yağlı bir harç hazırlanıyor ve bu harç taşların arasında kalan alanlara mala ile konuyor. Bu esnada daha önceden hazırladığımız Bodrum boncuklarını ve çakıl taşlarını derz boşluklarına basit desenler oluşturacak şekilde yerleştiriyoruz.
Neden yağışsız bir hava gerektiğini bir süre sonra anlıyoruz, eğer yağış olsa bu derz harcının kuruması (çekmesi) gecikiyor çünkü biz derzin fazlasını tel fırça ile alacağız. Gördüğüm kadarıyla bunu her usta yapmıyor. Fırçalanmamış ve öyle bırakılmış çok uygulama gördüm, ama eğer güzelce fırçalar ve derzin fazlasını alarak tam kayrak seviyesine indirirseniz güzel bir görüntü ve işçilik çıkıyor ortaya. Yukarıdaki fotoğrafın sağ alt köşesindeki alan derz kurumaya yüz tutmuşken tel fırça ile fırçalanmış. Bu iş aynı gün yapılmak ve bitmek durumunda, eğer fırçalama yapılmazsa derz donar ve bir daha yapılamaz. Hem derzi koymak hem de aynı gün bu fırçalama işini yapmak böylesi büyük bir alanda gerçekten zor. Ama sonuç  güzel oluyor. Derz için bir renk istemiyoruz, çimento ve kum karışımı bizim için yeterli. Duvarlarda kullanılan beyaz çimentoyu yerde kullanmıyoruz çünkü beyaz bir derzin kirlenmesi çok kolay ve temizlenmesi ise neredeyse imkansız olacak. Bahçenin kırmızı toprağı yağmurla sıçrayarak binanın yere yakın eteklerindeki derzi iki senede kırmızıya boyadı bile. Bu alanlarda da 50 cm'lik bir kaplama yapılacak.


Kayrak kaplama işi bitmiş alan ertesi gün böyle görülüyor. Bu işin yapılması tam beş gün sürdü. Kalıp çakılması ve içinin doldurulması bir gün, beton dökülmesi bir gün, kayrak kaplama iki gün  ve son gün de derz yapılması ile toplam beş gün.. Kayrak kaplanan alan ertesi gün sulanıyor ki; derz harcı iyice sertleşsin.


Kayrak taşı uygulaması devam edecek, evin etrafını dönecek, binanın etekleri de duvardan itibaren 50 cm kaplanacak böylece bahçe parsellerimizin de çerçevesi ortaya çıkacak. Sonra bu toprak alanlarda kazı ve taş temizliği yapılacak. Oluşan ceplere bahçe toprağı, gübre ve torf dolgusu yapılacak.  Evin etrafındaki bu alanlarda bölgeye özgü bahçe bitkileri ve ağaçları dikilecek. Çok kayrak taşı uygulaması gördük, bu uygulamayı yapmadan önce gördüğümüz yamuk, çukurlu kamburlu, fırçalanmamış derzli çalışmaları normal kabul eder, böyle olur sanırdık. Ama ustamızın işçiliğini gördükten sonra bahçesinde böyle bir uygulama yapacak olanlara faydalı olacağı düşüncesi ile öğrendiklerimizi paylaşmak istedik.


7 yorum:

  1. Çok güzel olmuş. Güle güle kullanın.

    YanıtlaSil
  2. Güle güle kullanın, güle güle oturun Cevat bey. Ayrıca da, bu bilgiler gayet yararlı bilgiler...
    Selam ve sevgiler...

    YanıtlaSil
  3. Mehmet bey teşekkürler, ben de yaptıkça öğreniyorum ve amacım öğrendiklerimi paylaşabilmek. Selamlar, sevgiler...

    YanıtlaSil
  4. gerçekten sizin titizliğinizi ve ustanın işçiliğini birleştirdiğiniz zaman mükemmel iş çıkarmışsınız tebrik ederim güle güle kullanın

    YanıtlaSil
  5. bende anlatımınızın bize çok güzel fikir verdiğine inanıyorum teşekkürler.

    YanıtlaSil
  6. Çok teşekkürler faydalı bilgileriniz için.

    YanıtlaSil
  7. Merhabalar bende bahçeme kayrak taşı döşedim. Arasına kum çimento ile yaptıpım dolgu harcı hersene soğuk hava ve kardan yanıyo her ilkbaharda yenilemek zorunda kalıyorum bunun kesin bir çözümü varmıdır? Daha rahat anlıyabilmem için bir kürek kuma ne kadar çimento yardımcı olabilirmisiniz?

    YanıtlaSil