22 Ocak 2010 Cuma

Yağmur Suyu

Bodrum, Muğla gibi yağışların mevsimlere göre dengesiz dağılım gösterdiği bölgelerde akarsuların da çok fazla olmaması nedeniyle yağmur suyu toplamak şart. Bunu bizden önce bu bölgede yaşayanlar eskiden beri çok güzel ve estetik bir şekilde yapmışlar. Bodrum yarımadasında her virajı döndüğünüzde başka bir sarnıç çıkıyor karşınıza.


Sarnıçlar tahmin edileceği gibi Sonbahar, Kış ve İlkbaharda yağan yoğun yağışlardan kurak yaza su saklamak için yapılıyorlar. Genellikle de kubbe şeklinde örülmüş taş ve tuğlalardan yapılan bu sarnıçlar tıpkı sayıları gittikçe azalan yeldeğirmenleri gibi Bodrum yarımadasının simgelerinden. Bu konuda komşum Mehmet Vuran’ın çok güzel hazırlanmış bir yazısını da okumanızı isterim. Zaman zaman yan yatırılmış yarım silindir şeklinde olanlara da rastlıyorsunuz. Yeldeğirmenleri ve sarnıçlar nereden nereye geldiğimize bakarsak oldukça düşündürücü. Sürdürülebilir yaşam için yağmur suyu biriktirmek, aslında bu çok uzun zamandır bildiğimiz bir şey ama unutmuşuz.

Yeldeğirmenlerinin önemini ise ancak fosil yakıtlarla dünyayı kirlettikten sonra farkettik. Şimdi her yere rüzgar santralleri dikiyoruz. Arada kaybedilmiş bir yüzyıl var sanki. Yağmur suyu toplamaya dönersek; arsayı aldığımızdan beri düşündüğümüz ve planladığımız konulardan biri de yağmur suyu biriktirmek. Sarnıçlarda bu işlem nasıl oluyor diye düşünmüşümdür hep. Bu kadar küçük bir kubbenin üzerine düşecek suyu toplasan ne kadar su toplarsın diye. Sonradan öğrendim ki; aslında tüm bu sarnıçların hepsinin bir “akar”ı varmış. Yani yağışlı mevsimlerde oluşan küçük dereciklerin önüne kurulur, açılan bir delikten bu küçük akarsuların taşıdığı sular toplanırmış içerisine. Tabi üzerine düşen yağmurun içeriye alınması için etrafında küçük delikler de bırakılıyor. Mükemmel bir yöntem. Eğimli arazilerden gelen suyu dolduracağınız bir depo inşa ediyorsunuz. Bu sarnıçlar hala kullanılıyor sıcak mevsimlerde özellikle hayvanların su ihtiyacı için. İçlerinde seviyesi düşen suya ulaşabilmek için bir merdiven de yapılmış. İçinde biriken çamuru da ara sıra temizlemek gerekiyor.

Birçok insan bilmiyor Muğla’nın ülkemizde en çok yağış alan iller sıralamasında 4. Sırada olduğunu. Genellikle Muğla’nın kıyılarına yaz aylarında gittiğimiz için yağmur filan gördüğümüz yok. Sanılıyor ki buralar hep böyle kurak. Ben de öyle sanırdım aslında yarımada hakkında yeterli bilgim yokken. Kışları da gelmeye başlayınca yağmuru farketmemek mümkün değil. Yağmurun şiddetinden arabayı kenara çekip durmak zorunda kaldığım anlar olmuştıur. Kurak yazlar dışında yılın geri kalan kısmında sürekli yağış vardır Muğla ve ilçelerinde. Muğla’ya düşen yağış yıllık ortalama toplam 1.000 mm ile Rize, Artvin ve Trabzon’dan sonra ülkemizdeki en yüksek rakam. Ekim, Kasım aylarından sonra yağan yağmurlarla bahar gelir Bodrum yarımadasına. Doğanın rengi değişir. Buralar bu kadar yeşilmiymiş diye düşünmeden edemezsiniz.

Meteoroloji işlerinin sitesinde bazı ilçeler için de ayrı ayrı bu veriler bulunuyor. Son yıllarda bence toplamda daha fazla olsa da Bodrum için 669 mm olarak verilmiş bu değer. Hiç de fena olmayan miktarda yağış alıyor Bodrum ve etrafı. Bu veriyi kuş uçuşu 10 km uzaklıktaki Karaova ve Etrim için de geçerli kabul edebiliriz. 669 mm, Metrekareye 669 Litre veya 0,69 m3 su düşmesi demek. Kabaca bir hesapla yalnızca 130 m2 çatıdan 130 x 0,69 = 88 m3 su toplayabilirsiniz. Ama tabi bu kadar suyu nereye koyacaksınız. Bu büyüklükte bir sarnıç yapmak imkansız değil ama çok da kolay değil. Su ihtiyacımızı gözönüne alarak biraz da tasarruf ve akılcı yöntemlerle 20 m3’lük bir depo yapmak mantıklı görünüyor. Bu kadar su kurak mevsimde iyi kullanılırsa bahçenin kısmen ihtiyacını karşılayabilir ve kurak mevsim geçiştirilebilir. Tabi az su isteyen bir peysaj yapmak ve biriken suyu çoğunlukla sebze yetiştiriciliğinde kullanmak kaydıyla. Bu da ayrı bir konu üzerinde düşünülmesi ve planlanması gereken.
Parasal durumlar nedeniyle bizim inşaat dura kalka ilerlediği  için bu konuda bir girişimde bulunduğumuzda yağmur suyu toplama projesine daha sonra dönüp yapılma aşamalarını da, sonuçlarını da  fotoğraflı olarak anlatacağımızı umuyorum ama proje şimdilik aşağıdaki fotoğraftaki gibi.


Çatıdan ve pergolalardan 6 adet yağmur indirme borusu iniyor. Bunlar kazılarak toprak altına yerleştirilecek pimaşlar ile toplanıp bir seviye aşağıdaki alt bahçeye indirilecek. Burada yapılacak bir yeraltı deposunda biriktirilecek. Aynı hatta ikinci mutfak evyesinin (bu evyede sabun kullanılmayacak) çıkışı da bağlanacak.
Deponun içerisine yerleştirilecek bir dalgıç pompa ile de kullanılacak. Bizim arazimiz için en uygun yöntemin bu şekilde olacağını düşünüyoruz.

Yağmur suyunun arazide yapılacak yağmur hendekleri ile toplanması konusunda Bostancık sakinlerinin çok güzel bir çalışması da bu kış başladı. Onlardan da öğreneceğimiz çok şey var. Çalışmalarının sonucunu merakla bekliyor ve takip ediyorum.

Çalışmanın devamı için tıklayın...

12 yorum:

  1. Sarnıçlar, insanların yaşadıkları yerin coğrafyasına uyum sağlama ve zorluklara karşı çözüm üretmelerinin çok güzel bir örneği. Bu kubbeli yapılar, bence, mimari açıdan da çok önemli ve estetik yapılar. Bilmem ki bu konuda yapılmış bir araştırma var mı?
    Etrim'de ve Karaova'da yağmur suları, yine sarnıç denilen ve yazınızda yeraltı deposu olarak bahsettiğiniz su depolarında toplanıyor. Gerçi şimdilerde artezyenlerle ova sularını kullanıyoruz ve bu hiç de iyi bir gidişat değil. Zira Karaova'nın yüzey suyu azaldı (diyorlar).
    İki anı anlatayım:
    1. Komşumuzun kayınvalidesi ilk kez Bodrum'a gelirken yolda her sarnıç gördüğünde ellerini açar, dua edermiş. Bir değil iki değil. Damadı merak etmiş, "Anne ne yapıyorsun?" demiş. Kadıncağız demiş, "Oğlum, türbe gördüm, dua ediyorum." :)
    2. Hadi o kadıncağız ilk kez gelmiş, böyle sanmış. Ya Bodrum'a gelip, yerleşip, soranlara "bunlar türbe" diyen ve kendi cahilliğini bilmeyen ve bilmediği gibi diğer insanları da yanıltanlara ne demeli? Bu da Gümbet'te dolmuşta başıma geldi.
    Bu yazı için de binlerce teşekkür. Umarım küçük bir de sarnıç yaptırabilirsiniz. Otantik olmaz mı? Saygılarımla...

    YanıtlaSil
  2. Bir yer altı sarnıcı sizin işinizi görecektir. Yapımı çok da zor değil. Ama ben başka bişey söyleyeyim. Şimdi aklıma geldi. Bodrum yöresindeki kümbet sarnıçların fotoğraflarını (http://www.pbase.com/sabbilsel/sarnic) çeken bir arkadaşımız kendi bahçesine bir kümbet sarnıç yaptı. Ben, "size de bu yakışırdı" dedim :)

    YanıtlaSil
  3. Çok güzel bir yazı olmuş. Sarnıçlar konusunda yeni bir bakış sağladınız.
    Hüseyin Topan bey merhaba; sarnıçlar ile ilgili anılarınız çok güzel, elinize sağlık.

    YanıtlaSil
  4. Suyun değerli olduğunun geçen yıllardaki kuraklıklar sırasında hemen herkes farkına vardı. Ben de su tedariği ile uğraşan bir mühendis olarak bunun zaten yeterince farkındayım. Son zamanlarda yağan yağmurları seyrederken bu konuyu düşünüyorum.
    Bu gün oturdum adam akıllı bir hesap yapmak için kolları sıvadım. Elde ettiğim neticeleri de sizlerle paylaşmak istedim.
    Yağmur Suyu Hasadı
    Çok eski bir tarihi olan bu uygulama "SARNIÇ" diye bildiğimiz depolarda yağmur suyunun biriktirilmesi işlemidir.
    Düşük yoğunluklu yerleşim yerlerinde daha kolay uygulanabilen yağmur suyu hasadı daha çok tuvaletlerde kullanılan su ihtiyacı için bir alternatif olmakta. Bir depoda biriktirilen yağmur suyu ayrı bir tesisat ile sadece tuvalet rezervuarlarına bağlanır.
    Hesaplamalar için temel veriler
    Bir kişinin günlük ortalama su tüketimi 100 lt / kişi (konutlarda)
    Tuvalet için harcanan günlük su miktarı 20 lt / kişi (konutlarda)
    Bir rezervuarın hacmi 8 lt
    İzmir için yıllık ortalama yağış miktarı 700 kg / m2
    En fazla yağış alan aylardaki ortalama yağış miktarı 150 kg / m2
    İZSU nun su satış fiyatı (şebeke suyu ücreti) 2,20 TL / m3
    Depo hacminin hesabı
    Yatırımın ekonomik olması depo hacminin optimum seçilmesine bağlıdır. Bunun için 10 günlük ihtiyaca tekabül eden bir depo hacmi seçilmesinin gerektiğini düşünmekteyim. Bu durumda kişi başına 200 lt lik bir depo gereksinimi olacaktır.
    Yıllık hasat miktarı hesabı
    Bu şekilde boyutlandırılan ve yaklaşık yedi aylık dönemde kullanılması beklenen deponun 20 kez dolup boşalması beklenmektedir. Başka bir ifade ile depo hacminin 20 katı kadar yağmur suyu hasadı yapılması mümkün olabilecektir. (Hesap şu şekildedir: 7 ay = 210 gün, 210 : 10 = 21, yaklaşık 20 kez)
    Öte yandan ihtiyaç duyulan su hasadı için gereken çatı alanı hesabı şu şekilde yapılabilir:
    Minimum alan ihtiyacı : Kişi başına aylık tüketim 600 lt (ya da kg) olduğundan 600 :150 = 4 m2 /kişi
    Ortalama alan ihtiyacı : Kişi başına 7 aylık tüketim 4200 lt (ya da kg) olduğundan 4200 :700 = 6 m2 /kişi
    Tavsiyem kişi başına 8m2 çatı alanı kullanılmasıdır. Bu durumda yağmurun fazla olduğu zamanlar depo taşabilir ama az olduğu zamanlarda da hasat miktarı yeterli olur.
    Yapılan hasadın ekonomik değeri
    Bu durumda 1 m3 depo hacmi ile 20 m3 yağmur suyu hasadı sayesinde yıllık 44 TL ederinde bir kazanç sağlamak mümkündür.
    Yatırım maliyetleri
    1500 lt polietilen depo fiyatı KDV dahil yaklaşık 300 TL civarındadır. Ebat-fiyat oranının en uygun olduğu hacmin bu olduğu anlaşılmaktadır. (bkz http://www.ornekdepo.com/su-deposu-temizlik-polietilen-su-depolari-fiyat-listesi.html )

    50-100 m3lük depolar içn 1m3 deponun maliyeti 150 TL civarında. (güzel olan "küçük" ekonomik olmuyor maalesef)
    Ayrıca tesisatta küçük bir tadilat gerekecektir.
    Çatı oluklarının da elden geçirilip kullanıma uygun hale getirilmesi önemlidir.
    Deponun çatının hemen altına konması durumunda hidrofora gerek olmayacaktır.
    Deponun (yani sarnıcın) aşağıda olması halinde küçük bir tavsiye: hidrofor yerine bir itfaiyeci pompası tipinde emme-basma pompa ile çatıdaki günlük depoya sabahları su basarken günlük sabah sporunuzu da yapabilirsiniz.
    Geri ödeme süresi
    Eğer tesisat işleri için m3 başına 100 TL maliyetle işi halledebilirseniz 1 m3 depo maliyeti 300 TLye gelmiş olacaktır. Bu durumda 7 senelik su faturasından sağlanacak tasarrufa denk bir maliyet söz konusu olmaktadır.
    Eh hiç de fena sayılmaz.
    Uygulama alanları için tavsiyeler
    Özellikle insan sirkülasyonunun yoğun olduğu ve geniş çatı alanlarının mevcut olduğu mekanlarda, alışveriş merkezleri, kamu binaları, okullar, fabrikalar vb yerlerde büyük ölçekli uygulamalar çok daha ekonomik olacaktır. Belediyelerin yeni su kaynakları yaratmak için yapacakları yatırımlar için bu tür uygulamaları da göz önüne almaları durumunda bu yatırımlar için kullanıcılara mali destek verilmesi oldukça mantıklı görülmektedir. Bu sayede yatırımın ekonomik olması ve cazip hale gelmesi mümkündür.
    Bu işin bireysel değil toplu uygulaması mantıklı gözüküyor. İş yine belediyeleri harekete geçirmekte.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. tşk ederim burda verdiğiniz bilgiler proje ödevime çok yardımcı oldu

      Sil
  5. Öncelikle tüm yorum yapan arkadaşlara ilgileri için teşekkür ederim.
    Hüseyin bey, cehalet konusunda haklısınız size katılıyorum.

    Faik bey yazıyı beğenmenize sevindim.

    Mehmet bey, yeraltı sarnıcı konusunda haklısınız. Sizinkine de en kısa zamanda bakmak istiyorum. Gelemiyoruz Karaovaya bu sene özel nedenlerle, gözümde tütüyor.

    Ercüment bey, konuya detaylı yaklaşımınız için teşekkür ederim, gerçekten ciddi vakit ayırmışsınız. Su fiyatının 2.00 TL/m3 olduğu bir yerde su deposu yapmanın bence mantıklı bir yanı yok çünkü gerçekten depo maliyetini çıkarmak çok uzun sürüyor. Ama susuzluk çok kötü bu nedenle depo şart ayrıca yağmur suyu toplama felsefesi güzel. Yapabilirsem mantıklı bir büyüklükte 10 - 20m3 bir yeraltı sarnıcı yapmak istiyorum. Elbette en ekonomik ve uygun şekilde. Tesisat malzemesi ve işçiliği bizim buralarda uygun fiyata temin edilebiliyor. İtfaiyeci pompası fikri gerçekten çok güzel, bir taşla iki kuş, aynı zamanda kas da geliştireceğiz.
    Saygılar.

    YanıtlaSil
  6. Gecen gun yuruyuste burada bir sarnic gormus ve sistemin nasil calistigini anlamaya calismistik!:) Kubbenin ustundeki deliklerin islevini pek anlayamamistik. Su toplamaktan cok iceriye isik vermek gibi gelmisti bize.

    Mugla ile ilgili verdiginiz istatistikler bizi de zamaninda cok sasirtmisti. Aldigimiz onca yagisin sadece yilin kisa bir suresine sikismis olmasi cok kotu. Umarim bizim yagmur hendekleri basarili olur da size ilham verir, cunku dusununce gercekten de araziye dusen yagisi en fazla tutabilecegimiz yer toprak! Bu yaz boyunca epey bir duzeltme/duzenleme olacak hendeklerimizde.

    Arazinizde sarnic bence de guzel dururdu!;)

    YanıtlaSil
  7. Pınar Hn, sizin yağmur hendeklerini takip ediyorum ve gelişmeler ile ilgili blog kayıtlarınızı merakla bekliyorum. Bizim bahçe hem sizinki kadar büyük değil, hem de zaten düz bölümleri var. Ama gene de ufak versiyonlarını deneyebiliriz. Selamlar

    YanıtlaSil
  8. Geldim, soyle bir baktim kacarken benim yazim da ise yararsa diye linki birakayim istedim... http://berceste.blogspot.com/2006/07/yamur-suyu-hasad.html
    Daha sonra gelip uzun uzun okuyacagim, at kestanesi icin de olabilir, arastirmak lazim, bir yazi konusu da o olabilir belki :) Gec cevap yazarsam ondandir :)

    YanıtlaSil
  9. http://sukapani.blogspot.com
    Yeni bir su hasadı yöntemi olan su kabını anlattım. Umarım katkısı olur.

    YanıtlaSil
  10. Tahir bey faydalı bir su hasadı yöntemi olabilir. Denemek te fayda var.

    YanıtlaSil
  11. 3yıl sonra bende bir yorum yapayım, bence sarnıç veya dalgıç pompalı bir çözüm yerine kot farkını kullanıp bahçeyi öyle sulayın, çünkü sonuçta elektrikte bir enerji ve boşa harcanmamalı. Çatıdan gelen su yerin altına alınıp tekrar yer seviyesine çıkarmak enerji kaybı onun yerine bahçe kotundan biraz yüksek bir yerde depolayıp sonra yerçekiminden kaynaklı suyun hidrolik basıncıyla sulama yapılabilir - kısacası akışına bırakın :)) Bunuda depoyu zaten bahçenizden yüksekte olan bina kotunda bir depo yaparak çözebilirsiniz.
    HALA YAPMADIYSANIZ :)

    YanıtlaSil