15 Ocak 2010 Cuma

Menengiç

Yaşlı Menengiç
Bahçemizde birkaç da yabani ağaç vardı aldığımızda. Küçük bir Menengiç fidanı da bunlardan biri. İsmini ancak birkaç tekrardan sonra öğreniyor insan. Menengiç, “Pistacia Terebinthus L”, Turpentine Tree veya Terebinth, Pistacia türü bir ağaç. Nedir bu ne işe yarıyor diye sorup araştırdığınızda size göre basit şimdiye kadar hiç duymadığınız bir yabani ağacın aslında ne kadar önemli bir ağaç olabileceğini görüyorsunuz. Komşuma sorduğumda “Fıstık aşılarız ona sonra” dedi ama aslında dahası da varmış.

Menengiç Meyvesi
Antep-Siirt fıstığının yabanisi bu ağaç. Aşılarsanız fıstık ağacı oluyor. “Pistacia Vera” Aynı zamanda fıstık ağaçlarının da dölleyicisi. Etrafta menengiç ağacı yoksa fıstık ağaçları yeterince verimli olmuyor. Veya isterseniz üzerine sakız da aşılayabiliyorsunuz ve ağaç Sakız ağacı “Pistacia lentiscus” oluyor. Hepsi Anacardiaceae “sakızağacıgiller” ailesinin Pistacia türünden. Cashew fıstığı, mango ve marula meyve ağaçları da aynı familyadan uzaktan akrabaları.

Yaş Antep Fıstığı
Orman bakanlığı Güneydoğu Anadolu’da (Adıyaman, Diyarbakır, Gaziantep, Siirt) dağlardaki Menengiç ağaçlarını aşılayıp fıstık ağacına dönüştürüyor. Ege bölgesinde de Sakız olarak aşılama çalışmaları var. Sakız ağacı dünyada o kadar az ki, daha çok Yunanistan’ın Sakız adasında ve ülkemizin Ege ve Güneydoğu Anadolu bölgesinde bulunuyor. Sakız ağacının meyveleri birçok gıda ürününde kullanılıyor. Sakız, sakızlı muhallebi, sakızlı lokum, sakızlı pasta, sakızlı sütlaç, sakızlı kurabiye, sakızlı kahve, sakızlı tavuk göğsü, sakız rakısı gibi. Sakızın çiğnenmesinin ise Helicobacter, Ülser ve Mide problemlerine faydalı olduğu ileri sürülüyor.

Sakız Meyvesi
Biz de kararsız kaldık ne yapacağız bu ağacı diye şimdilik öyle duruyor. Büyümeye devam ediyor. Aslında böyle de değerlendirilmesi mümkün bir ağaç. Menengiç Kahvesi yapabilirsiniz mesela meyvelerinden. Ben bildiğimiz türk kahvesini tercih etsem de menengiç kahvesinin de meraklıları çok fazla. Dahası; yaprak ve çiçeklerinden de parfüm ve ilaç sanayinde kullanılan uçucu yağlar elde edilebiliyor. Bu yağ anti inflamatuar ağrı kesici ilaçlarda kullanılıyor. Kavrulmuş olarak meyvesi de yenilebiliyormuş. Meyveleri ve/veya yaprakları Girit’te italyanların grappasına benzer bir çeşit brandy’e "Tsikoudia" aroma vermek için, Kıbrısta ekmek yapımında, ülkemizde sabun yapımında kullanılıyor. Siirt bölgesinde yapılan bu sabuna Bıttım sabunu deniyor faydaları saymakla bitmiyor.

Bıttım Sabunu
Ama galiba kuruyemiş sever bir aile olarak sanırım biz fıstık aşılayacağız bu ağaca. Pikan cevizlerini diktik büyüyorlar, badem zaten vardı bir iki tane, fıstığı da aşıladık mı artık kuruyemişe para vermek yok. Gene de bu kadar çok faydası ve kullanım alanı olan bu ağaca saygı duymamak mümkün değil. artık gözüme daha bir değişik görünüyor.


Bodrum severlerin birçoğu bölgenin florasından habersiz. Sitelerin, evlerin bahçelerinde genellikle etraftaki fidancılardan alınan ve daha çok yöreye özgü olmayan ve görsellik amacıyla ağaç ve bitki dikimi yapıldığı için bir süre sonra bölge florasını herkes bu bitkilerden oluşuyor zannediyor. Aslında bölgede o kadar güzel ve kendine özgü bir flora varki, bunu anlamak için biraz yapay yerleşim alanlarından uzaklaşmak gerekiyor. Biz de çok severiz ama hepimizin aklına geldiği gibi “Bodrum = Begonvil” değil. Etrafa biraz daha dikkatli baktığınızda muhteşem kokulu sarı çiçekli Misk-i amber ağaçlarını, gölgeleri ve lezzetli meyveleriyle muhteşem keçiboynuzu ağaçlarını farkediyorsunuz. İşin güzel yanı bu ağaçlar sizden çok fazla bir şey beklemiyorlar. Alışmışlar bu iklimde kendilerince varolmaya ve yaşamaya. Etrafınızı yeşillendirmek ve güzelleştirmek için hergün bahçe sulamanız gerekmiyor. Üstüne üstlük meyve verip, güzel güzel de kokuyorlar bir taraftan.

5 yorum:

  1. Doğadaki her varlığın bir görevi ve amacı olduğu fikri ile Menengiç'imizi de faydalı hale getirebiliriz. Yok getiremedik, gölgesi ve varlığı bahçemize yeter. Zeynep Karaman

    YanıtlaSil
  2. Bu yazı için çok teşekkür ederiz. Etrim ve Karaova asırlık mineçlerle (menengeç) dolu ve aşina olduğumuz ama aslında hakkında pek de bilgiye sahip olmadığımız bir ağaç. Anadolu çok zengin bir bitki örtüsüne sahip. Ama bilmiyoruz, araştırmıyoruz ve değerini anlamıyoruz. Bu güzel yazı için binlerce teşekkür :)

    YanıtlaSil
  3. Hüseyin bey, asıl bu yorumunuza ben teşekkür ederim. Selamlar.

    YanıtlaSil
  4. Ancak menengiçe antep fıstığı aşısı tek kademede olmuyor bildiğim kadarı ile. Yani menengiçe önce bıttım denilen iri taneli meyvesi olan yarı yabani ya da yabani türlerden biri olan ağacın kalemini aşılamak gerekiyor. Bir kaç yıl sonra da buna antep fıstığı aşılanabiliyor. Urfa'da ya da antep fıstığı üretilen diğer yerlerdeki fidancılardan hazır aşıları tamamlanmış antef fıstığı fidanı satın almak ta mümkün. Kendiniz aşı yapmak istiyorsanız, öncelikle çevreden ara form olan bıttım bulmanız gerekiyor. Bıttımın meyveleri yuvarlakça, menengiç meyvelerinden daha iri ancak antep fıstığı meyvesinden daha küçük. Ayrıca yaprakları antep fıstığı ağacında olduğu gibi geniş. Bildiğim kadarı ile bıttım denilen alt türü GD Anadolu Bölgesinde dağlık arazilerde doğal olarak bulunuyor.

    YanıtlaSil
  5. Menegiç'e fıstık aşısı tam olarak nasıl yapılıyor bilmiyorum dedikleriniz doğru olabilir. Urfa veya Antep'e yolum düşerse aşılı bir fidan almayı isterim.
    Selamlar

    YanıtlaSil